| SIMONE WEIL, OU A TOLEMIA DUNHA MULLER CORDA
No centenario do seu nacemento
Por Rosa Gómez Limia |
O pensamento de Simone Weil é un dos meus referentes dende ca descubrín tras ler a súa biografía e posteriormente parte da súa obra. Foi unha muller en constante procura da verdade e, fiel a ela, a súa mesma vida foi dunha radicalidade extraordinaria e inaudita. Ser humano profundo, de gran capacidade intelectual e intenso coñecemento en filosofía, a súa curta pero apaixoante vida deu un xiro cara ao transcendente tras unha experiencia mística, que vaina levar a interesarse polo catolicismo, aínda que non chegou a bautizarse en solidariedade con todos os excluídos da igrexa.
Simone Weil, nace no seo dunha familia hebrea intelectual e laica: o seu pai era un médico renombrado e o seu irmán maior, André Weil, un matemático brillante.
Estuda filosofía e literatura clásica, é alumna de Alain (Émile Chartier). Aos 19 anos ingresa, coa cualificación máis alta, seguida por Simone de Beauvoir, na Escola Normal Superior de París. Se gradúa aos 22 anos e comeza a súa carreira docente en diversos liceos.
Nun dos seus escritos autobiográficos, Simone de Beauvoir comenta sobre ela: “Intrigabame pola súa gran reputación de muller intelixente e audaz. Por ese tempo, unha terrible fame negra había devastado China e contáronme que cando ela escoitou a noticia, chorou. Estas bágoas motivaron o meu respecto, moito máis que os seus dons como filósofa. Envexaba un corazón capaz de latexar a través do universo enteiro”.
Ao comezo dos anos trinta parte por algunhas semanas a Alemaña e ao seu regreso escribe algúns artigos onde expresa con lucidez cara a onde se dirixe Alemaña. Aos 23 anos é transferida do liceo onde traballaba por encabezar unha manifestación de obreiros cesantes. Os problemas cós superiores dos liceos sucédense, por cuestións políticas e de metodoloxía docente, o que significa que unha e outra vez será transferida de liceo.
Coñece a León Trotsky en París, con quen discute sobre a situación rusa, Stalin, e a doutrina marxista.
Aos 25 anos, abandona provisoriamente a súa carreira docente e durante os anos 1934 e 1935, traballará como obreira en Renault: "Alí recibín a marca do escravo", dirá; En 1941, xa en Marsella, traballará como obreira agrícola. Pensa que o traballo manual debe considerarse como o centro da cultura e sostén que a separación crecente ao longo da historia entre a actividade manual e a actividade intelectual foi a causa da relación de dominio e poder que exercen os que manexan a palabra sobre os que se ocupan das cousas.
Pacifista radical, logo sindicalista revolucionaria, finalmente chegará a pensar que só é posible un reformismo revolucionario: os pobres están tan explotados que non teñen a forza de alzarse contra a opresión e, con todo, é absolutamente imprescindible que eles mesmos tomen a responsabilidade da súa revolución. Por iso é necesario crear condicións menos opresivas mediante avances reformistas para facilitar unha revolución responsable, menos precipitada e violenta.
Sindicalista da educación, móstrase a favor da unificación sindical e escribe na revista A escola enmancipada. Antiestalinista, participa desde 1932 no Círculo comunista democrático de Boris Souvarine a quen coñeceu por intermedio de Nicolás Lazarévitch. Participa na folga xeral de 1936. Milita apaixonadamente por un pacifismo intransixente pero, ao mesmo tempo, comprométese na columna anarquista Durruti en España que loita contra Francisco Franco dentro do bando republicano español. É xornalista voluntaria en Barcelona e incorpórase ao combate armado en Aragón. Alí aprende a usar o fusil pero nunca se atreve a disparalo. Desta crúa experiencia, quédalle o amargo sentimento da brutalidade e do sen sentido da guerra.
Lúcida sobre o que está sucedendo en Europa, nunca tivo demasiadas ilusións das ameazas que desde o comezo da guerra cerníanse sobre ela e a súa familia. A súa familia estaba en grave perigo de ser clasificada como non-aria, coas consecuencias do caso. Irónicamente, Weil non tivo formación xudía algunha. Os seus escritos relixiosos son netamente cristiáns, aínda que sumamente heterodoxos. A súa posición fronte ao xudaísmo e á identidade comunitaria xudía é de rexeitamento explícito e total, o cal resultou en que sexa acusada de "auto-odio" por estudiosos de perspectiva xudía.
Cando en 1940 é obrigada a fuxir de París e refuxiarse en Marsella, escribe permanentemente para expor unha filosofía que se quere proxecto de reconciliación (sempre dolorosa) entre a modernidade e a tradición cristiá, tomando como compás o humanismo grego.
En 1942, visita aos seus pais e irmán en Estados Unidos, pero rexeita para ela ese estatuto que sente como demasiado confortable en tempos tempestuosos. Parte cara a Inglaterra para incorporarse á resistencia pero só consegue traballar como redactora nos servizos de Francia Libre, liderada polo xeneral Charles de Gaulle. En xullo de 1943 deixa de pertencer a esta organización.
É neste período final da súa breve vida que atopa a mensaxe evangélico de Jesús de Nazareth. É un descubrimento como o de San Pablo no camiño de Damasco ou o de Blas Pascal a noite do Memorial. Con todo, esta fe non aceptará os compromisos da Igrexa coa violencia, o que a obrigará a permanecer ás súas portas, na beira. É unha cristiá que expón preguntas embarazosas aos cristiáns e será rexeitada polos teóricos da Igrexa que a acusan de non comprender ben a historia da Igrexa.
Esta dimensión de rexeitamento da forza que asimila coa violencia é unha constante do seu pensamento. E se tivo ao comezo unha percepción moderada sobre a non-violencia preconizada por Gandhi -que ela xulgaba máis reformista que revolucionaria- atoparase moitas veces con Lanza do Vasto.
Enferma de tuberculose, dise que se deixa morrer no sanatorio de Ashford en 1943. Desexosa de compartir as condicións de vida da Francia ocupada pola Alemaña nazi, é posible que non se alimentase o suficiente, motivo polo cal agravaríase a súa enfermidade.
Todas as súas obras apareceron logo do seu pasamento, editadas polos seus amigos. Desde entón, atraeu a atención crecente de literatos, filósofos, teólogos, sociólogos e lectores correntes pola súa ética da autenticidade e a rara combinación de lucidez, honestidade intelectual e desnudez espiritual da súa escritura.
|
Rosa Gómez Limia |
15/3/09 |
|
